کتابها

حدیقه و مثنوی

“حدیقه و مثنوی” نام اثری است که با خامه نویسنده خوب کشور سیدعلیشاه روستایار عضو اکادمی علوم جهت ترفیع به رتبه علمی سرمحقق به رشته تحریر در آمده است. این اثر وزین که حاوی 667 صفحه می باشد، در این اواخر از جانب ریاست نشرات اکادمی علوم به نشر رسیده است.
سرمحقق سیدعلیشاه روستایار، عضو انستیتوت زبان و ادب دری اکادمی علوم افغانستان در سال 1333 خورشیدی درشهر کابل دیده به جهان گشود. بعد از ختم تعلیمات ابتدایی و ثانوی از لیسه عالی حبیبیه فارغ و سپس شامل فاکولته زبان و ادبیات پوهنتون کابل گردیده و با سپری نمودن موفقانه این دوره از رشته دری این پوهنځی با دریافت گواهی نامه لیسانس فراغت حاصل کرد. آقای روستایار با فراغت از پوهنتون سالیانی را دربرخی از لیسه های شهر کابل و انستیتوت اداره حسابداری کشور ایفای خدمت نمود. بعداْ بنابر داشتن معیارهای شمول در کادر علمی پوهنتون، به حیث استاد زبان و ادبیات دری درپوهنځی تعلیم و تربیه پوهنتون ننگرهار مقیم کابل تقرر حاصل نمود.
چندی بعد بنابر علاقمندی و به اساس سوابق کادر علمی دانشگاهی به حیث عضو علمی انستیتوت زبان و ادبیات دری در مرکز زبانها و ادبیات اکادمی علوم افغانستان، شامل و تا کنون در آن بخش مصروف ایفای وظیفه می باشد.
از آقای روستایار تا کنون آثار و مقالات متعدد علمی پژوهشی در داخل و خارج کشور به نشر رسیده و شماری هم آماده چاپ می باشد.
کتاب “حدیقه مثنوی” با اتکا به روش تحلیلی ومقایسی دو اثر عرفانی، یعنی حدیقة الحقیقه حکیم سنایی و مثنوی معنوی مولانا جلال الدین محمد بلخی را مورد بررسی قرار داده وجوه همگونی های فکری و تفاوت های شیوۀ بیان آنها را که ناشی از سبک سخنوری آنان می باشد، وضاحت بخشیده است. در روند این پژوهش گسترده، چگونگی اثر گذاری حدیقه برمثنوی مولانا، تفاوت های گرایش عرفانی آنها و اسلوب پرداخت هر کدام از سرایشگران این دو اثر بازتاب یافته است. موضوع ارادت و اثر پذیری مولاناجلال الدین محمد از حکیم سنایی، از زمان حیات مولانا تا امروز مورد توجه رهروان راه عرفان و ادب دوستان، بوده است. در متقدمترین آثار و منابع مربوط به احوال و آثار مولانا؛ مانند: مناقب العارفین احمد افلاکی، رساله سپهسالار فریدون بن احمد و آثار مابعد، مورد باورمندی و پیروی مولانا ازحکیم سنایی مطالب ارزشمندی تذکاریافته است. در قرن یازده هجری عبداللطیف عباسی، شارح حدیقه که شرحی برابیات مشکل مثنوی زیرعنوان «لطایف معنوی» نیزنگاشته است، مثنوی معنوی مولانا راشرح حدیقه حکیم سنایی دانسته است. برخی از پژوهنده گان معاصر ما نیزضمن تأکید در مورد اثر گذاری حکیم سنایی برمولانا، این مسأله را مستلزم نگارش یک اثر مستقل و جداگانه خاطر نشان نموده اند.
تا آن که سرانجام این نیازمندی به همت نویسنده خوب کشور آقای سیدعلیشاه روستایار برآورده شده وکتاب ارزشمند «حدیقه و مثنوی» در این زمینه پدید آمد. این اثر ضمن مقدمه در آغاز و نتیجه گیری در آخر، حاوی شش فصل می باشد که هر فصل آن به اجزای کوچکتر منقسم گردیده است، دیدگاه های هر دو سخنور بزرگ، از جهات مختلف شکلی و محتوایی در آن بازتاب روشن یافته است. وجوه همگونی ها و تفاوت نگرش های فکری دو عارف بزرگ، مبانی عام مکتب تصوف را از سرآغاز ورود اندیشه ها و مفاهیم عرفانی در قالب شعر تا رسیدن به والاترین قله عرفان اسلامی تجلی میدهد.
کتاب «حدیقه و مثنوی» ضمن ارائه معلومات لازم پیرامون عرفان اسلامی و ارتباط آن با مبانی شرع، سیر تکامل مکتب عرفان را در عوالم افکار این دو عارف بزرگ به حیث برازنده ترین نمایندۀ عرفان زمان شان، یعنی قرن های ششم و هفتم میتوان مشاهده نمود. مطالعه این اثر از یکسو ما را در شناخت احوال و افکار این عرفای نامدار و مسیر رشد مکتب انسان ساز عرفان واعتلای معنویت به مثابه نیاز مبرم حیات بشری، یاری میرساند، از جهت دیگر میتواند گامی باشد در احیای ارزشهای بزرگ ادبی و ارج گزاری به مفاخر تاریخی و فرهنگی کشورما. امید است این اثر که به شیوۀ نوین پژوهشی مقایسی، دوشهکار بزرگ ادبیات منظوم عرفانی ما را مورد تحلیل و بررسی قرار داده است، بتواند توشه یی باشد در راه سفر دوردست رهروان راه عرفان و غنامندی هر چه بیشتر ادبیات منظوم عرفانی ما.
کتاب “حدیقه و مثنوی” افزون برمقدمه با تقاریظی از پوهاند دکتور محمد حسین یمین، سرمحقق غلام حسین فرمند، سرمحقق محمد آصف گلزاد و سرمحقق شریف الله شریف که نمودار تأیید کار تحقیق آقای روستایار می باشد، مزین گردیده است.
کتاب “حدیقه و مثنوی” حاوی شش فصل و یک نتیجه گیری می باشد. در مقدمه کتاب مبرمیت این پژوهش، حدود موضوع، روش تحقیق و برخی مطالب فرعی دیگر وضاحت یافته است.
فصل اول کتاب اختصاص یافته است برگذشته موضوع و درآن تمامی مراجع ومنابع تحقیقاتی پیرامون این دو اثر جاودانه ادبیات عرفانی مورد بررسی قرار گرفته است.
نویسنده در این اثر همگونی های فکری دو شاعر عارف و چگونگی تأثیر حدیقه بر مثنوی را مورد پژوهش و تحقیق قرار داده است.
درفصل دوم این کتاب بحثی پیرامون ساخت نظری عرفان صورت گرفته و در آن جنبه های عرفانی حدیقه سنایی و مثنوی مولانا مورد مقایسه قرار گرفته است.
فصل سوم کتاب “حدیقه و مثنوی” به ساختار شکلی این دو اثر گرانبار زبان دری اختصاص یافته است.
در فصل چهارم چگونه گی این تأثیر پذیری با اشارتهایی مولانا نسبت به حکیم سنایی و ابیات حدیقة الحقیقه مورد بررسی قرار گرفته است.
در فصل پنجم کتاب پژوهشی اندرباب وجوه اساسی شباهت های فکری و جهان بینی هردو شاعر در حدیقه و مثنوی صورت گرفته و با شواهد روشن و آشکار در شیوه بیان هر یک از این دو شاعر بزرگ وضاحت یافته است.
درفصل اخیر کتاب موضوعات عقل وعشق درحدیقه ومثنوی مولانا مورد تحقیق وپژوهش قرار گرفته ومفاهیم این واژه ها از دیدگاه حکیم سنایی غزنوی ومولانا جلال الدین محمدبلخی به بررسی گرفته شده است.
در پایان کتاب نویسنده به نتیجه گیری از تحقیق و پژوهش خود در این زمینه پرداخته و کارش را با مرور مختصر موضوعات در برگیرنده کتاب مذکور که بیشتر به خلاصه کاری همانند است مورد ارزش یابی قرار داده است.
مطالعه فصل ها و موضوعات مختلف کتاب “حدیقه و مثنوی” نشان دهنده آن است که آقای سید علیشاه روستایار باتحمل زحمت وپشتکار لازم به پژوهش موضوع مورد تحقیق پرداخته و به تمامی منابع و مأخذی که به گونه ای از این دو اثر در آن سخن گفته شده است مراجعه نموده و چگونگی این تأثیر پذیری را مورد مطالعه قرار داده است.
کتاب “حدیقه و مثنوی” در شناخت دو اثر گرانبهای حکیم سنایی غزنوی و مولانا جلال الدین محمد بلخی از اهمیت فوق العاده ای برخوردار بوده و میتواند گوشه های نا شناخته هر یک از این کتاب ها را به ادبدوستان روشن سازد.
ضمن آرزوی موفقیت هرچه بیشتر این نویسنده خوب کشور، خوانش کتاب “حدیقه و مثنوی” را برای علاقمندان مطالعه و مشتاقان اشعار حضرت حکیم سنایی غزنوی ومولانا جلال الدین محمد بلخی توصیه نموده و مطالعه آن را در راستای روشن ساختن این تأثیر پذیری خالی از سود نمی دانیم.

نظر بدهید